Dünyanın ən qədim oyunlarından biri və 4500-ə yaxın strategiyası olan nərd oyununun tarixi 5 min ildən çoxdur.
İndiki İranın Yanmış şəhər adlanan ərazisində eramızdan əvvələ aid 2 zər və 60 daşla oynanılan bir oyun tapılıb. Hindistan və Misirdə də buna oxşar oyunlar mövcud olub. Nərd oyunu Azərbaycanda VI-VII əsrlərdən məlumdur. Bir çox klassiklərimiz öz əsərlərində nərd haqqında söz açıblar.
Ən geniş yayılmış versiya isə belədir: 610-cu ildə Hind imperatoru şahmat icad olunduqdan sonra onu fars hökmdarı Nevşiyana göndərir və yazır: “Kim daha çox düşünür, daha yaxşı bilir, kim daha çox irəlini görürsə, o qazanar. Bax, həyat budur…”
Fars hökmdarı vəziri Buzur Mehrə şahmata qarşı yeni oyun tapmağı əmr edir. Vəzir 10 gün içində nərdi icad edir. Fars hökmdarı yeni oyunu hind hökmdarına göndərir və zərləri nəzərdə tutaraq, şeirə bu sözləri əlavə edir: “…Amma bir az da şans gərəkdir. Bax, həyat budur.”
Nərdtaxtada qarşılıqlı 12 xana, ilin 12 ayını, 15 ağ və 15 qara daş gecə və gündüzü, ümumi 24 xana isə, günün saatlarını simvolizə edir. Zərdəki nöqtələr bir versiyaya görə, ulduzları, digər versiyaya görə isə hər biri ayrı-ayrı mənanı kəsb edir. Məsələn, “cahar” (dörd) od, su, hava və torpağı bildirir.
Nərdin əsasən, üç növü var: uzun, döymə və Gülbahar.
1934-cü ildə keçmiş SSRİ-də nərd ikinci Respublika Spartakiadasına daxil edilir və Naxçıvan komandası qalib adını qazanır. 1947-ci ildə isə nərd üzrə ilk Respublika çempionatı keçirilir.
Bu gün nərd bir çox ölkədə fərqli forma və adlarla – Türkiyədə “tavla”, İtaliyada “tavola”, Avropanın digər ölkələrində isə “Backgammon” adı ilə oynanılır.
