Yəqin ki, bu cür fotoları çox görübsüz. Gördüyünüz bu fotoların ortaq cəhəti nədir?
Yəqin ki, ayırd etməkdə çox da çətinlik çəkmədiniz. Hamısında sağ əl (bütünlüklə və ya yalnız barmaqlar) paltarın (pencəyin və s.) döş hissəsinin içərisinə salınıb.
Niyə bir çox məşhurlar – siyasətçilər, dövlət xadimləri, din xadimləri və digər məşhur şəxslər belə poza verərək şəkil çəkdiriblər və çəkdirirlər?
Bu cür görüntülərə lap qədim zamanlardan – Qədim Misir, Şumer, yunan və Roma dönəmlərinə aid rəsmlərdə və qədim türk abidələrində, məsələn, Bilgə Kağana aid abidələrdə rast gəlinir.
Osmanlı və Cümhuriyyət dönəminin bir çox ictimai-siyasi xadimlərinin, o cümlədən, Atatürkün, kommunizmin fikir atalarından Karl Marksın, Leninin, Trotskinin, Stalinin, bir çox ABŞ prezidentinin, Çörçillin, Napoleonun, bir çox filosofların (məsələn, Nitsşe), hətta Azərbaycan maarifçiləri və AXC xadimlərinin bəzilərinin bu cür poza verdiyi fotolar internetdə istənilən qədərdir.
Bu məsələ ilə bağlı bir neçə versiya var. Bunlardan birincisi, bu duruşun masonik dərəcələrdən birinin nizam duruşu olması ilə bağlıdır. Bəli, adını qeyd etdiyim və etmədiyim bir çox şəxslər mason olub. Lakin hər belə poza verən şəxs mason olub deyə bir şey yoxdur.
Qeyd edildiyi kimi, bu pozanın masonik nizam duruşu olması “Kral Tağı Dərəcəsi” (Royal Arch Degree) ritualında ətraflı qeyd olunur. Bu ritualın içəriyini təsvir etmək imkanımız yoxdur, sadəcə onu demək olar ki, ritual, Tövratın Misirdən Çıxış Kitabının Dördüncü Bölümündə yer alan hekayələrdən birəbir alınaraq tərtib edilib.
Bu arada, “Qurani Kərim”in 28-ci “əl-Qasas” surəsinin 32-ci ayəsində deyilir:
“Əlini qoynuna sal ki, qüsursuz və ağappaq çıxsın. Əlini özünə çək ki, qorxun keçsin! Bunlar Firona və onun əyanlarına qarşı Rəbbin tərəfindən iki dəlildir. Həqiqətən, onlar fasiqlərdir”.
27-ci “ən-Nəml” surəsinin 12-ci ayəsində isə belə qeyd edilir:
“Əlini qoynuna sal ki, qüsursuz və ağappaq çıxsın. Bu, Firon və onun qövmünə göstəriləcək doqquz möcüzədən biridir. Həqiqətən, onlar fasiq bir qövmdür.”
Qısa deyə bilərik ki, bunlar yuxarıda adını çəkdiyimiz ritual (eyni zamanda, Misirdən Çıxış Kitabının 4-cü Bölümü) ilə aşağı-yuxarı eynidir.
Bir digər versiya, duruşun qədim türklərdən gəlməsi ilə bağlıdır. Qədim türklər məzar yerinin bəlli olması üçün məzarın başına və ya kurqanların ətrafına bu cür daş abidələr qoyardılar. Bu cür abidələrə Daş Baba, Balbal və ya Bengü Daş deyilir. Bu heykəllər əsasən, bardaş quraraq oturmuş və ya ayaq üstə, sağ və ya sol əlində qılınc, quş, çiçək, musiqi alətləri və s. tutmuş şəkildə təsvir edilmişdir.
Bu mövzuda ən maraqlı şəkillərdən biri, 1496-cı ildə alman rəssam Albrecht Dürerin çəkdiyi “Türk ailəsi” rəsmidir.
Miladdan öncə 346-cı ildə Afinalı Aeschines, toplum qarşısında çıxış edərkən, bir əli paltarının içərisinə qoymağın daha doğru olduğunu söyləmiş və bunu daha öncəki dövlət adamlarının da etdiyini vurğulamışdır. Anlaşılan odur ki, antik dövrlərdə topluma xitab edən şəxslər əl və qollarını paltarın içərisinə qoyaraq nitq söyləyərdilər. Bu, xitab edilən şəxsə və topluma duyulan ehtiramın və hörmətin göstəricisi idi.
1737-ci ildə yayınlanan “Kübar davranışın təməlləri” adlı kitaba görə, bir əli paltarın içərisində tutaraq durmaq, “mərdlik dərəcəsində cəsarət” və “təvazökarlıq” nümunəsi olaraq qeyd edilib.
Bu cür duruşla rəsm edilənlərin heç də hamısı türk və ya mason olmayıblar. Bunu bir daha təkrar etmək yerinə düşərdi. Bu duruşla çəkilən rəsmlərin ən məşhuru Napoleon Bonapartın rəsmləridir.
Amma Napoleon nə türk olub, nə də ki, mason. Amma bir çox konspirasiya nəzəriyyəçiləri Napoleonun bu rəsmlərini masonik nizam duruşu adı ilə yaymaqla, məsələni xeyli gündəmdə saxlamağı bacarmışlar. Bir fərziyyəyə görə, onun belə poza verməsinin səbəbi, onun əlinin şikəst olması və bunun görünməməyi üçün belə durduğu, digər fərziyyə isə mədəsində olan ağrılarla bağlıdır. Bu versiyanı qüvvətləndirən nüanslardan biri, onun 5 may 1821-ci ildə mədə xərçəngindən dünyasını dəyişməsidir.
