Patriarxat cəmiyyətdə qadından oğlan doğması tələb olunur, qızlar isə çox vaxt “ikinci dərəcəli” hesab olunur.
90-cı illərdə, ana bətnində olan uşağın cinsiyyəti əvvəlcədən müəyyən olunmağa başlanan zamanlardan etibarən selektiv abortların sayında artım qeydə alınmağa başladı. Bəzi ailələr doğulacaq körpənin qız olduğunu bildikdə, aborta üstünlük verdilər. Bu da ciddi gender disbalansına gətirib çıxardı.
BMT-nin məlumatlarına görə, Cənubi, Cənub-Şərqi və Mərkəzi Asiya ölkələrində kişilərlə qadınlar arasında fərq, minimum 170 milyon nəfər təşkil edir. Qafqazda da vəziyyət ürəkaçan deyil.
Azərbaycanda 100 qıza 114 oğlan, Ermənistanda 112, Gürcüstanda isə 109 oğlan düşür. Normal hədd isə 100 qıza 106 oğlandır.
Kifayət, Bavakan, Qıztamam
Azərbaycanda belə bir adət var: gəlinin qardaşı, onun belinə qırmızı lent bağlayır. Bu, gəlinin bakirəliyinin rəmzidir. Daha sonra isə “Yeddi oğul istərəm, bircə dənə qız, gəlin” cümləsi işlədilir. Qadın ikinci, üçüncü və ya dördüncü qız dünyaya gətirirsə, uşaqlara adətən “Qızbəsti”, “Kifayət” və ya “Yetər” adları qoyulur.
Ermənistanda da oxşar adətlər mövcuddur. Gəlin bəy evinə gələrkən, qucağına oğlan uşağı verirlər ki, bu da “oğlan dünyaya gətirməlisən” mesajıdır. Ailədə çoxlu qız uşaqları doğulan zaman onlara adətən, “Bavakan” (yəni “bəsdir”) adı qoyulur.
Dağıstanda da arzuedilməz qız uşaqlarına “Qıztamam” (Kistaman) və ya “Ulanqerek” (“oğlan gərəkdir”) adları verilir.
Azərbaycandan 30 yaşlı Əminə Əliyeva (adlar şərtidir) biləndə ki, üçüncü hamiləliyində də qız gözlənilir, ailəsi onu aborta məcbur etdi. “Ərimlə uşağın cinsiyyətini yoxlatmağa getdik. Həkim bu uşağın da qız olduğunu bildirəndə, mənim üçün dünyanın sonu oldu…Ərim abort etdirməlisən dedi…Əks halda, məni boşamaqla hədələdi və mən əlacsız qalıb razılaşdım…”
Narine Ermənistanın Gekarkunik rayonuna yaşayır. Əri Rusiyada işləyir və ildə sadəcə 1-2 dəfə ailəsinin yanına gəlir. O, hər dəfə həyat yoldaşına “Bizim 2 qızımız var və ailəmizə bir oğul lazımdır” deyir. Narine üçüncü dəfə hamilə olarkən, bunun da qız olduğunu bildikdə, qaynanası oğluna zəng edərək, təcili qızın abort olunmasının vacibliyini bildirdi.
Sosial sorğuların nəticəsi olaraq, qeyd olunur ki, Gürcüstanda ailələrin 46%-i oğlan uşaqlarına və yalnız 9%-i qız uşaqlarına üstünlük verir.
Gürcüstan sakini Teona deyir: “Bacım hamilə olanda hər kəs sevindi, hətta artıq ailədə oğlan uşağına ad da fikirləşdilər. Lakin bu sevinc uzun sürmədi. Həkim uşağın cinsiyyətinin qız olduğunu dedikdə, ailəsi narazılıq etdi. Onların ailəsi çox varlı idi və mal-mülkün oğlan varisə qalmasını arzu edirdilər. Bacımın göz yaşlarına baxmayaraq, abort məsələsi qəti şəkildə deyildi və tezliklə bacımın ailəsi dağıldı…”
Həyat hekayələri müxtəlifdir. İstər Azərbaycanda, istər Ermənistanda, Dağıstanda, Gürcüstanda, istərsə də, Qırğızıstanda olsun, fərqi yoxdur, hamısında nəticə eynidir, ya qız uşağı abort nəticəsində məhv edilir, ya da ailə dağılır…
Buna görə də saytda qeyd olunan bir çox hadisələri təkrarçılıq olmasın deyə, vermədik.
