Aa
Libre.az
  • Ana səhifə
  • Tədqiq və Tətöbbə
  • Ordan-burdan
  • ART
  • SportİSM
  • Yaşam
  • Bizə yazın
Reading: Kiş şəhər-dövlətinin yarımifik hökmdarı: Enmebaragesi
Paylaş
Libre.azLibre.az
Aa
Search
  • Ana səhifə
  • Tədqiq və Tətöbbə
  • Ordan-burdan
  • ART
  • SportİSM
  • Yaşam
  • Bizə yazın
Have an existing account? Sign In
Follow US
© Libre.az 2023. Bütün hüquqlar qorunur.
Libre.az > Tədqiq və Tətöbbə > Kiş şəhər-dövlətinin yarımifik hökmdarı: Enmebaragesi
Tədqiq və Tətöbbə

Kiş şəhər-dövlətinin yarımifik hökmdarı: Enmebaragesi

Libre
Libre 683 dəfə oxundu
Paylaş
Paylaş

Şumer bir çox alimlər tərəfindən bəşər sivilizasiyasının beşiyi kimi qəbul edilir. Onun tarixi, müəmma ilə örtülsə də – ilk yazı sistemindən mürəkkəb texnologiyalara, ilk şəhərlərə və güclü hökmdarlara qədər –  çox maraqlıdır və çoxlu yeni kəşflər təqdim edir. En-me-barage-si və ya En-me-bara-gisi kimi tanınan Enmebaragesi  belə hökmdarlardan biridir, Şumer tarixində qeydə alınan ən qədimlərdəndir. O, dövrün qüdrətli şəhər-dövləti olan Kiş kralı idi və adı bir neçə yazıda xatırlanır. Bununla belə, onun əsl monarx, yoxsa əfsanəvi şəxsiyyət olduğu aydın deyil. 

Kiş, xüsusilə, Şumerdə erkən krallığın mərkəzi olması ilə məşhurdur. Erkən Şumer padşahlarının adlarını və onların hökmranlıqlarını əks etdirən qədim mətn olan Şumer Kralı Siyahısına Kişdən olan bir çox hökmdar daxildir. Məhz, bu siyahıdan biz Enmebaragesi haqqında öyrənirik. Enmebaragesinin hakimiyyətinin Şumer tarixinin Erkən Padşahlıqlar Dövrünə (təxminən eramızdan əvvəl 2900-2350) aid olduğu güman edilir. Təəssüf ki, bu dövrə aid tarixi qeydlər azdır və onun haqqında bildiklərimizin çoxu qədim yazıların fraqmentlərindən və sonrakı Şumer kral siyahılarında tapılan istinadlardan əldə edilir.
Bu qədim mənbələrə görə, Enmebaragesi tez-tez güclü və müvəffəqiyyətli bir padşah kimi təsvir olunur. Onun adı müxtəlif şumer mətnlərində çəkilir və onun adını daşıyan təxminən dörd kitabə günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Yalnız biri onu Kiş kralı adlandırır və hazırda İraqın Bağdad Muzeyində saxlanılır.
Enmebaragesi Kişin bütün Şumer üzərində son hegemonluğu olduğu bir vaxtda hökm sürdü. O, Birinci Kiş sülaləsinin sondan əvvəlki hökmdarı idi və Şumer Kralları siyahısında 900 il hökmranlıq etdiyi qeyd olunur. Bu siyahıda göstərilən bir çox hökmdarların – bəziləri, əlbəttə ki, mifikdir – hökmdarlıq illəri inanılmaz dərəcədə uzundur. Məsələn, Eridunun İkinci Kralı Alalnqarın 36 min il padşahlıq sürdüyü iddia edilir. Lakin rəvayətə görə, böyük bir daşqın yer üzünü bürüdü və daşqından sonra bu hökmranlıqlar getdikcə qısaldı.
Enmbebaragesinin adının arxeologiyada təsdiqlənməsinə görə, onun tarixi şəxsiyyət olduğu və hökmranlığının 900 il olmadığı qənaətinə gəlmək olar. Onun adı ilə yazılmış yazılar arxeologiyada böyük bir sənədli sıçrayış yaratdı. Bu, mifo-tarixdən həqiqi tarixə keçid idi, çünki o, Kral siyahısında adı birbaşa arxeologiyadan təsdiqlənmiş ən erkən hökmdardır. Erkən sülalə dövrünə (e.ə. 2900-2800-cü illər) aid olan alebastr vaza parçasının üzərində “Kiş şahı Mebaraqsi” yazısı var. Bu, Enmebaragesinin ilk adı idi. 

Şumer Kralları Siyahısında və Köhnə Babil Tummal Yazısında da onun adı çəkilir , burada deyilir:

“Enmebaragesi,

padşah bu şəhərdə (Nippur),

Enlilin evini tikdi,

Enmebaragesinin oğlu Aqa,

Tummalı üstün etdi.”

Siyahıdan onu da öyrənirik ki, o, Kiş hakimiyyəti dövründə Şimali Babilin bütün ərazisi və cənub Babilin Nippur, İsin və Ereş kimi şəhərlərinin ən şimal hissəsi və Diyala bölgəsinin böyük hissələri üzərində hegemonluq etdi. Enmebaragesi İltasadumu 900 il padşahlıq etdiyi taxtda əvəz etdi, guya Elam əleyhinə uğurlu bir kampaniya təşkil etdi.

Nə qədər güclü olsa da, Enmebaragesi sonsuza qədər yaşaya, hökmdarlıq edə bilməzdi. Bir neçə tarixi nəzəriyyəyə görə, o, sonda Uruk kralı, əfsanəvi Gilqameş tərəfindən məğlub edildi. Onun yerinə oğlu və varisi Aqa (Ağa/Akka) keçdi.

Nəhayət, heç bir şübhə yoxdur ki, Enmebaragesi həqiqətən tarixi şəxsiyyət və Kişin ən güclü hökmdarlarından biri olub. Lakin onun hökmranlığından qısa müddət sonra Kişin gücü zəiflədi və Uruka tabe oldu.

Etiketlər: babil, Enmebaragesi, gilgamesh, hammurapi, Kiş, Kish, sumer, ur, uruk
Libre 11 Avqust 2023

Son yazılar

Yanlış gedən nə oldu?

ÖN SÖZ Bernard Luis (Bernard Lewis) Orta Şərq üzrə ən məşhur Qərb tarixçisidir. Onun “Orta Şərq” (The Middle East) və…

Ərəblərin üç tanrıçası: Al-Lat, AL-Uzza və Manat

İslam öncəsi ərəb paqanizmində bir sıra tanrılar və tanrıçalar vardı. Bu gün onlardan üçü  - Al-Uzza, Al-Lat və Manat (və…

Qrafik-qurğu ilə terror hücumunu təsvir edən uçuş nömrəsi

11 sentyabr terror hadisəsi ilə bağlı illərdir danışılır, fərqli versiyalar irəli sürülür, hətta bir çox hallarda bununla bağlı konspirasiya nəzəriyyələri…

Hallouinin mənşəyi və Samhainin tarixi

Hallouin (Halloween) bu günkü İrlandiyada 5000 ildən çoxdur ki, qeyd olunur. Lakin Hallouin ilk əvvəllər indiki formada və indiki məqsədlə…

Qadın generallar

Tarixən qadınlar arasında döyüşçülər, sərkərdələr çox olub. Tomirisdən tutmuş, Janna d'Arka qədər bir çox döyüşçü qadınların adlarını göstərmək olar. Cəmiyyətdə…

Önə çıxan yazılar

Şimal paqanizmi və xristianlıq

Bir tanrının ölümü, tanrıların ölməz və yenilməz olduğuna dair ümumi inancdan maraqlı bir uzaqlaşmadır. Yunan və Roma panteonunun bütün tanrıları…

11 May 2024

Homo Sapiens meymunlardan nə ilə fərqlənir?

Homo sapiens  bir vaxtlar dörd qitəni əhatə edən beş fərqli növdən ibarət olan uzun homininlər silsiləsində sonuncunu təmsil edir. Bu gün biz…

13 Noyabr 2023

Orta əsrlərin super silahları

Orta əsrlər xeyli müharibələrə, lakin tez-tez diqqətdən kənarda qalan super silahların meydana çıxdığına şahidlik etdi. Bizans ixtirası olan Yunan atəşi…

30 Oktyabr 2023

Açılmamış on qədim sirr

Qədim tarix açılmamış sirlərlə doludur, bəziləri itmiş dəfn yerlərindən tutmuş batmış şəhərlərə qədər əsrlər boyu ictimaiyyətin təxəyyülünü ovsunlamışdır. Boston Universitetinin…

28 İyul 2023
  • AZ 3500, Qazax, Azərbaycan Osman Sarıvəlli küçəsi 27
  • (+99450) 366-61-86
  • info@libre.az
© Libre.az 2023. Bütün hüquqlar qorunur.
 
Welcome Back!

Sign in to your account

Lost your password?