Harvardlı orta əsrlər mütəxəssisi, tarixçi və arxeoloq Maykl Mak-Kormik (Michael McCormick) hesab edir ki, 536-cı il Yer üzündə insan yaşayışı üçün ən pis illərdən biri olub, bəlkə də ən pisi…
“Science” dərgisində dərc edilmiş məqaləsində alim iddia edib ki, həmin ildə müəmmalı duman Avropa, Yaxın Şərq və Asiyanın bir hissəsini 18 ay müddətinə – gecə və gündüz – qaranlığa qərq edib.
Nəticədə, 536-cı ildə yayda orta temperatur 1.5C-2.5C dərəcə aşağı düşüb – bu isə , öz növbəsində, son 2300 illik tarixdə ən soyuq onilliyə səbəb olub.
Həmin ilin yayında Çində qar yağıb, tarlalarda məhsul məhv olub, insanlar aclıq çəkib.
İrland salnamələrində 536-539-cu illər “çörək qıtlığı illəri” kimi qeyd olunub.
541-ci ildə Roma imperiyasının Misirdə yerləşən Pelusium limanında bubon taunu epidemiyası başlayıb.
Nəticədə, Roma İmperiyasının şərq hissəsində əhalinin 30-50 faizi qırılıb, həmin epidemiya Roma İmperiyasının süqutunu da tezləşdirib, McCormick deyir.
Görəsən, bu dağıdıcı hadisələrə təkan verən nə olub?
Qaranlıq saat
İslandiyada vulkan püskürməsi Avropa üzərində hava məkanının uçuşlar üçün bağlanmasına gətirib çıxardı.Tarixçilərə məlumdur ki, 6-cı əsrin ortaları Avropa tarixində “Qaranlıq Çağ” deyilən dövr olub.
Lakin “buna nə səbəb olub?” sualı uzun müddət cavabsız qalıb.
İndi Harvard Universitetinin tədqiqatçıları İşveçrədəki buzlaqdan götürülmüş buz parçasının yüksək dərəcədə dəqiq analizini keçirərək həmin sualın cavabını tapıblar.
536-cı ilin yazına aid olan buz nümunəsində iki mikroskopik vulkanik şüşə zərrəcikləri aşkar edilib.
Bu tapıntı alimlərə güman etməyə əsas verib ki, həmin ildə İslandiyada və ya ola bilsin ki, Şimali Amerikada vulkan püskürüb və bunun nəticəsində vulkandan çıxan köz və kül Yerin şimal yarımkürəsini bürüyüb.
Alimlər hesab edirlər ki, vulkanın püskürməsi nəticəsində yaranan dumanı küləklər bütün Avropaya, sonradan isə Asiyaya da yayıb.
Daha iki güclü vulkan püskürtüsü 540 və 547-ci illərdə baş verib.
Canlanma
Təkrar-təkrar baş verən vulkan püskürmələrinin ardınca vəba epidemiyaları Avropanı bir əsr müddətinə – yəni 640-cı ilədək davam etmiş iqtisadi böhrana salıb.
Buzlaqlarda donub qalmış informasiya qədim dövrlər haqqında bilikləri xeyli zənginləşdirə bilər.640-cı ilə aid olan buzun təhlili göstərib ki, həmin ildə Orta Əsrlər dövrünün iqtisadiyyatı yenidən canlanmağa başlayıb.
Tədqiqatçılar buz nümunəsində atmosfer qurğuşunun səviyyəsinin kəskin artdığını müəyyən ediblər.
Bu isə öz növbəsində, 500-ci illərdə tənəzzülə uğramış gümüş istehsalının yenidən artmağa başladığından xəbər verir.
Atmosferdə qurğuşun səviyyəsinin növbəti yüksəlişi Orta Əsrlər iqtisadiyyatında gümüşün əhəmiyyətinin artdığı 660-cı ilə təsadüf edib.
Oklahoma Universitetindən Orta Əsrlər və Roma İmperiyası dövrünün tarixçisi Kyle Harper deyir ki, təbii fəlakətlərin və insan fəaliyyətinin buzlaqlarda həkk olunmuş izləri tarixi hadisələrin səbəbləri barədə bilikləri genişləndirir.
“Roma İmperiyasının süqutuna və Orta Əsrlər dövrünün iqtisadi böhranına insan fəaliyyətinin və təbii fəlakətlərin necə təsir etdiyi daha aydın olur”, – Kyle Harper qeyd edib.
Beləliklə, buzlaqlarda donub qalmış informasiya Qərb sivilizasiyasının ən qaranlıq dövrlərinə işıq salmağa kömək edir.
