Dünyada ən çox istifadə edilən içkilərin başında, Azərbaycanda və Türkiyədə də ən çox istifadə edilən çay gəlir. Bəs niyə bir çox ölkələrdə bu içki “çay”, digər ölkələrdə isə “tea” adlanır? Bu adların mənası və mənşəyi hardan gəlir?
Hollandlar “thee”, ingilislər “tea”, ispanlar “té”, fransızlar “the”, indoneziyalılar “teh” və Afrikanın qərb və cənub hissələrində yaşayan xalqlar “te” adlandırır bu içkini…Biz və bütün türk xalqları isə “çay”, farslar “chay”, ərəblər “şay”, ruslar “çay”, yaponlar “oça”, hindlilər “şay”, şərqi Afrikada yaşayan xalqlar isə “çai” deyir buna…
“Ça” və “te” kəlmələrinin mənşəyi çayın ana vətəni Çindən gəlir. Amma burada bir məsələ var. Quru yolla, yəni Böyük İpək yolu vasitəsilə Çindən bütün dünyaya yayılan çay bitkisinə “ça”, dəniz yolu ilə, başqa sözlə, hollandlar vasitəsilə Çindən Avropaya gətirilən çay yarpaqlarına isə “te” adı verilmişdi. Hər iki adın müxtəlif versiyaları da buradan şaxələnmişdir.
XVII əsrdə hollandların Çində iki bazası vardı – Fujian və Tayvan…Sahildə yerləşən Fujianda yayılmış Min Nan çincəsi bu heroqlifi “te” olaraq tanımlayırdı.
Portuqaliyalılar da dənizçilər idi, lakin bu bitki onlarda “cha” adlanırdı və onlar hollandlardan öncə tanış olmuşdular çay ilə…
Dünya Çay Komitəsinin 2018-ci il üçün hazırladığı hesabatda qeyd olunur ki, dünyada adambaşına ən çox (3.5 kq) çaydan istifadə edən dövlət Türkiyədir. Çay yığımına görə isə birinci yeri Çin (2.270 milyon ton) tutur. Bu siyahıda Türkiyə (259 min ton) beşinci sıradadır.
