Kleopatradan Raziyə sultana qədər tarix güclü qadınlarla doludur. Bəs siz heç Kraliça Kubaba haqqında eşitmisiniz? Eramızdan əvvəl 2500-cü ildə Şumer üzərində hökmranlıq edən Kubaba, qədim tarixdə qeydə alınmış ilk qadın hökmdar ola bilər. Kraliça Kubaba eramızdan əvvəl III minillikdə Kiş şəhər dövləti üzərində hökm sürdüyü güman edilən, Mesopotamiya tarixində valehedici bir şəxsiyyətdir.
O, həmçinin hürrit mənbələrində Hebat, Lidiya mənbələrində Kuvav, Luviya və Frigiya mənbələrində isə Kibeba adı ilə xatırlanır.
Qeyd edilən ən erkən qadın liderlərdən biri kimi onun hekayəsi qədim cəmiyyətlərdə qadınların rolunu başa düşmək üçün tapmacanın vacib bir parçasıdır.
Kubabanın adına onun hakimiyyətinin yeganə yazılı qeydi olan “Krallar siyahısı” kimi tanınan siyahıda rast gəlinir. Siyahı məhz, adından göründüyü kimidir – Şumer padşahlarının siyahısıdır. Burada hər bir padşahlığın müddəti və padşahın hökm sürdüyü şəhər qısaca qeyd olunur. Bu siyahıda o, “eresh” (kraliça yoldaş) kimi deyil, “lugal” və ya padşah kimi xatırlanır.
“Sonra Mari məğlub oldu və padşahlıq Kişə aparıldı.
Kişdə, Kişin təməllərini möhkəmlədən meyxanaçı qadın Ku-Baba padşah oldu; 100 il hökmranlıq etdi.
Bir kraliça 100 il hökmranlıq etdi”.
Burada diqqət çəkən məqam odur ki, siyahı mötəbər tarixi mənbə deyil. O, tez-tez tarix və əfsanə arasında qarışır. Buna misal olaraq 43.200 il hakimiyyətdə olduğu iddia edilən Enmen-lu-ananın adını qeyd etmək olar. Yaxud Kubabanın hakimiyyətinin özü. Burada onun Şumerin sükanı arxasında 100 il keçirməsinə işarə edilir. Eyni zamanda, ola bilər ki, şərh edilən zaman anlayışı bu gün izlədiyimiz sistemdən tam fərqli olub.
Onun epiteti çoxlarınkından daha uzundur, bu da onu göstərir ki, qədim mirzələr onu xüsusilə diqqətəlayiq hesab ediblər. Adının yanında “Kişin bünövrəsini möhkəmlədən meyxanaçı qadın” yazılıb.
Lakin Kubabanın meyxanaçı olduğuna dair fikir ayrılığı var ki, bu da qədim Şumer mətnlərinə görə fahişəliklə əlaqələndirilə bilər.
Məsələn, Klaudia E. Suter kimi revizionist feminist alimlər Kubabanın bəzən fahişəxana işçisi kimi səciyyələndirilməsinin onu alçaltmağın bir yolu olduğunu və “kişilərin üstünlük təşkil etdiyi erkən Mesopotamiya quruluşunda qadınlara münasibət”in təzahürü olduğunu yazır.
Əksinə, qədim Mesopotamiya dünyasında pivə hazırlamaq və satmaq çox hörmətli bir iş idi. Qadın ilahiliyi ilə spirt arasında qədim bir əlaqə var idi və ilahiyyatçı Karol R. Fontenə görə, Kubaba “uğurlu iş qadını” kimi görünürdü.
Deyilənə görə, o, müştərilərinə qarşı mehriban və ədalətli olub, bu da ona xeyirxah bir şəxsiyyət kimi şöhrət qazandırıb. Vaxt keçdikcə onun nüfuzu artıb və o, ilahə kimi hörmət qazanıb. Bu, onun kraliça kimi yüksəlişini izah edir, çünki o, kral ilə evlənməmiş və ya hakimiyyəti miras almamışdı.
Bəzi mənbələr isə onun Kişin hakim sülaləsinin nümayəndəsi olduğunu və taxt-tacı atasından miras aldığını göstərir. Digərləri onun öz qabiliyyəti və xarizması ilə hakimiyyətə yüksələn adi bir insan olduğunu düşünür. Nə olursa olsun, Kubabanın Kişdə əbədi iz qoyan nəhəng bir lider olduğu aydındır.
Qədim Şumer ənənəsində padşahlıq daimi bir paytaxtla bağlı deyildi, əksinə, bir yerdən başqa yerə dəyişir, tanrılar tərəfindən bir şəhərə bəxş edilir və onların istəyi ilə ötürülürdü. Üçüncü Kiş sülaləsinin tək qadın üzvü olan Kubabadan əvvəl paytaxt Marida idi və Kubabadan sonra Akşaka köçürüldü. Lakin Kubabanın oğlu Puzer-Suen və nəvəsi Ur-Zababa paytaxtı müvəqqəti olaraq Kişə köçürdülər.
Kubabanın ən mühüm nailiyyətlərindən biri də ilahə İnannaya həsr olunmuş məbədi inşa etdirməsidir. Bu məbəd Kişin mərkəzində yerləşirdi və bölgənin ən mühüm dini yerlərindən biri sayılırdı. Onun İnannanın mömin bir ibadətçisi olduğuna inanılırdı.
Kubaba həm də güclü orduya rəhbərlik edən hərbi lider idi. Onun Kişin ərazisini bir sıra hərbi kampaniyalar vasitəsilə genişləndirdiyi və bunun da Kişin bölgədə böyük bir gücə çevrilməsinə kömək etdiyi deyilir.
Onun hakimiyyəti niyə sona çatdı? Bəziləri onun öz təbəələri tərəfindən devrildiyini söyləyir, digər mənbələr isə taxtdan əl çəkdiyini və təcrid həyatına getdiyini göstərir.
