Demək olar ki, bütün idarəetmə formalarında xüsusi xidmət orqanlarına və məxfi agentlərə ehtiyac çox yüksək olub. Güclü səltənətlər sirlərlə dolu mürəkkəb maşınlara bənzəyir. Bu sirləri açmaq üçün hökmdarlar casuslara, gizli polislərə, qatillərə və məxfi işləyən əlaltılara arxalanırdılar. Çünki həm saraydaxili intriqaları neytrallaşdırmaq, həm də xarici təhlükələrin qarşısını almaq üçün belə xidmətlərin olması labüd idi. Roma İmperiyası da istisna deyildi. Roma imperatorları “kəşfiyyat orqanı” olan Frumentarii-dən istifadə edirdilər.Onlar olmasaydı, imperatorların bir çox məxfi fəaliyyətləri mümkün olmazdı, bəlkə də.
“Frumentarii” sözü “taxıl” sözündən yaranıb və onlar ilk əvvəllər ordunun çörək təchizatı ilə məşğul idilər, taxılı anbarlara daşıyır, sonra isə orduya təhvil verirdilər. Daim hərəkətdə olan frumentariilər yolları, əhalinin adət-ənənələrini, dilini yaxşı bilir, hər yerdə əlaqələr yaradır, qiymətli məlumatlara malik olurdular. Buna görə də, onlardan tez-tez yerlərdə vəziyyət haqqında məlumat toplamaq üçün istifadə olunurdu. Əsl kəşfiyyatçılar və casuslar üçün isə öz növbəsində frumentarii vəzifəsi onların fəaliyyətləri üçün ideal örtük idi.
Frumentariilərə siyasi araşdırma funksiyalarının tam olaraq nə vaxt verildiyi barədə vahid fikir yoxdur. Ümumiyyətlə, Qədim Roma ənənələrində padşahlar dövründən başlayaraq dövlətin vətəndaşlar üzərində sayıq nəzarəti mövcud idi: mənbələrdə Qürurlu Tarquiniusun casuslarından bəhs edilir; cümhuriyyət dövründə “aedillər” və “senzorlar” hər bir vətəndaşın həyat tərzinə nəzarət edirdilər. Avqustun hakimiyyəti dövründə poçtun formalaşması və eramızın birinci əsrlərində yol infrastrukturunun sürətli inkişafı imperiyanın daxili təhlükəsizlik xidmətinin yaradılması üçün ilkin şərait yaradırdı.
Frumentariilər, çox güman ki , eramızın 81-ci ilindən 96-cı ilə qədər taxtda olan imperator Domitianın hakimiyyəti dövründə yaradılıb. “Frumentarii” adı onun hakimiyyətindən qısa müddət sonra qeydlərdə görünməyə başladı. Ancaq əvvəlcə onlar sadə “elçilər”, eləcə də, vergi yığanlar kimi təsvir edilirdilər. Bu, onların əsl mahiyyətini gizlədən daha sadə bir nəsnə ola bilərdi.
İstənilən halda, sonuncu hökmdarı Domitian olan Flavian sülaləsinin sona çatmasından sonra Frumentarii öz əsl mahiyyətini – sərt və gizli polis surətini aldı. Frumentarii kazarması Romadakı Kaelian təpəsində, Kastra Pereqrinada yerləşirdi və “Qəriblərin düşərgəsi” adlandırılırdı.
Frumentarii əvvəlcə əhalini asayişi təmin etmək funksiyasını daşıyırdı, lakin onlar tez bir zamanda daha gizli və casusluq rolunu mənimsəməyə başladılar. Bütün siniflərdən çoxlu yerli əhali ilə təmasda olan Frumentarii bir çox sirləri öyrənə bilirdi. Bu potensial imperator Hadrian (117- 138-ci illər) tərəfindən genişləndirildi və nəhayət, o, Frumentarii-dən faktiki gizli xidmət, casusluq agentliyi kimi istifadə etdi.
Frumentariilərin rolları müxtəlif idi: hökumət onların vasitəsilə dostlarını, düşmənlərini, sadə vətəndaşlarını, nüfuzlu zadəganlarını güdürdü. Və heç kim müşahidə edildiyini və dinlənildiyini belə bilmirdi. Casusluq və sui-qəsd çox vaxt birlikdə getdiyi üçün onlardan tez-tez qatil kimi də istifadə olunurdu. İmperatorun yoxa çıxması lazım olan xüsusi bir düşməni olsaydı, Frumentarii məsələni xəncərlə həll edirdi.
Frumentariilər xüsusilə çox pis bir reputasiyaya sahib idilər və bütün Romalılar tərəfindən onlara qarşı nifrət bəslənilirdi. Ən yoxsul təbəqələr, saxta həbslərə və ittihamlara görə xüsusilə nifrət edirdilər. Adi insanlarla rəftarları kobud və amansız idi. Bütün bunlar onlara imperiyanın “zalım bəlası” kimi iyrənc epitet qazandırmışdı.
Diokletian dövründə xalqın qəzəbi o qədər yüksəldi ki, imperator eramızın 312-ci ilində rəsmi olaraq Frumentariini ləğv etdi. Yeni təşkilat yaradıldı – Agentes in Rebus. Bu, əvvəlki gizli polisdən demək olar ki, tamamilə fərqli işləyirdi.
