“Tanrıların yürüşü” – tamamlanmamış barely...
Ordan-burdan

“Tanrıların yürüşü” – tamamlanmamış barelyef

Türkiyənin cənub-şərqində yerləşən Başbük kəndində iki mərtəbəli evin altında bütöb yeraltı bir kompleks aşkar olunub. Əvvəllər bura “xəzinə ovçuları” axtarış məkanına çevrilib, onlar evin altına soxulmaq üçün burada böyük bir dəlik açıblar. Lakin sonradan polislər və arxeoloqlar hadisə yerinə yetişmiş və qazıntı işləri aparmışlar. Nəticədə qədim tanrılar əks olunmuş üç min illik bir panel aşkarlanıb.

Ankara Universitetinin alimləri belə qənaətə gəliblər ki, bu panel əslində bütöv qalereyanın bir hissəsidir və digər “qonaqları” burada aramey panteonunun səkkiz tanrısı qarşılamalı idi. Təsvirlərin unikallığı ondan ibarətdir ki, tanrılar Cənub-Şərqi Anadolu üçün qeyri-adi olan monumental assur üslubunda təsvir edilmişdi.

“Yürüş”ün başında duran ən güclü fiqur tufan, ildırım, külək və yağış tanrısı Adaddır (Hadad). Arxeoloqlar fırtına tanrısının yanında onun həyat yoldaşı – İştara bənzəyən ilahə Atarqatisin olduğunu müəyyən ediblər. Onu ay tanrısı – Sin izləyir, o, aypara və tam ay ilə baş geyimi ilə tanınıb. Qanadlı günəş diski şəklində olan tac isə Sinin arxasında günəş tanrısı Şamaşın dayandığını göstərirdi. Alimlər hələ də yerli panteonun daha dörd tanrısını müəyyən etməyiblər. 

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, ilahi yürüşün olduğu panel hələ də bütün sirləri açmayıb. Bunun niyə tamamlanmaması ilə bağlı versiyalar var: rəssamı həm yerli iğtişaşlar, həm də hakimiyyət dəyişikliyi dayandıra bilərdi. Arami yazılarından birinə görə, alimlər Assuriya məmuru Mukin-abuanın eramızdan əvvəl VIII əsrdə bu əraziyə rəhbərlik etdiyini, öz hakimiyyətini gücləndirmək üçün burada yerli aramey ayinləri apardığını irəli sürmüşlər. Ola bilsin ki, Mukin-abua gücünü itirəndə panel yarımçıq qalıb.

© İsmayıl Süleymanov