Qədim sürünənlər: 7000 yaşlı Ubaid kərtənkələ adamlarının ca...
Tədqiq və Tətöbbə

Qədim sürünənlər: 7000 yaşlı Ubaid kərtənkələ adamlarının cavabsız sirri

Tarixdə hakim fikir bundan ibarətdir ki, dünyada ilk insan sivilizasiyası indiki İraq ərazisində mövcud olmuş Şumerdə təşəkkül tapıb. Lakin XX əsrin əvvəllərində İraqda, Tel əl-Ubaid adlı yerdə aparılan qazıntılar zamanı aşkar olunan 7 min il yaşı olan insanabənzər kərtənkələ fiqurları özü ilə bərabərində bir çox suallar meydana gətirdi.

Ubaid mədəniyyəti Mesopotamiyada eramızdan əvvəl 5500-4000-ci illər arasında mövcud olan tarixdən əvvəlki mədəniyyətdir. Ubaid xalqının mənşəyi məlum deyil. Onlar iri kənd məskənlərində çiy kərpicdən tikilmiş evlərdə yaşamış, memarlıq, əkinçilik və suvarmadan istifadə edərək əkinçiliklə məşğul olublar. 

Ubaidlilərin məişət memarlığına iri “T” formalı evlər, açıq həyətlər, asfalt döşənmiş küçələr, həmçinin qida emalı avadanlıqları daxil idi. Metropoliten İncəsənət Muzeyinin məlumatına görə, bu kəndlərdən bəziləri şəhərlərə çevrilmiş, məbədlər, eləcə də Şumer sivilizasiyasının əsas yerləri olan Eridu, Ur və Uruk kimi monumental binalar görünməyə başlamışdı. Şumer mətnləri Ur şəhərinin ilk şəhər olduğuna inanıldığını izah edir.

Qeyri-adi artefaktların aşkar edildiyi əsas yer Tell Əl’Ubaid adlanır, baxmayaraq ki, heykəlciklər Ur və Eriduda da tapılıb. Əl’Ubaid sahəsi təxminən yarım kilometr (0,3 mil) diametrində və yerdən iki metr (6,56 fut) hündürlüyündə kiçik bir kurqandır. İlk dəfə 1919-cu ildə Harri Reginald Hal tərəfindən aparılan qazıntılar zamanı tapılmış kişi və qadın heykəlcikləri müxtəlif duruşlarda aşkar olundu. Heykəlciklərin əksəriyyətinin dəbilqə taxdığı və çiyinlərində bir növ yastıq olduğu görünür.

Digər heykəlciklərin, ehtimal ki, ədalət və hökmranlıq simvolu kimi bir əsa tutduğu aşkar edilib. Hər bir heykəlciyin fərqli pozası var, lakin ən qəribəsi odur ki, bəzi qadın heykəlciklər süd əmizdirən körpələri saxlayır, uşaq da kərtənkələ tipli məxluq kimi təsvir olunur.

Heykəllər uzun başlı, badam formalı gözlü, uzun daralmış üzlü və kərtənkələ tipli burunlarla təsvir olunur. Onların nəyi təmsil etdikləri tam məlum deyil. Arxeoloqların fikrincə, onların duruşları, məsələn, ana südü verən qadın fiqurları onların ritual obyektlər olduğunu deməyə əsas vermir. Bəs bu Ubaid kərtənkələləri nəyi təmsil edirdilər?

Onlar nə olursa olsunlar, görünür, qədim Ubaid xalqı üçün vacib idilər. Bilirik ki, ilan bir çox cəmiyyətlərdə bir sıra tanrıları, məsələn, Şumer tanrısı Enkini təmsil etmək üçün istifadə edilən əsas simvol idi və ilan sonralar gizli cəmiyyət olan İlan Qardaşlığının simvolu kimi istifadə edildi, Bəs ilan simvolu ilə kərtənkələ təsvirləri arasında əlaqə varmı? Hələlik bu suallar cavabsız qalır.