“Mədəni inqilab” – Sovet İttifaqı cins şal...
Ordan-burdan

“Mədəni inqilab” – Sovet İttifaqı cins şalvarı və “rok-n-roll”u necə kəşf etdi?

Qərb və Sovet ittifaqı bir-birini öyrənmək şansını nəhayət ki, 1957-ci ildə Moskvada keçirilən Dünya Gənclər və Tələbələr Festivalında əldə etdi. Burada təkcə Sovetlər Qərb sivilizasiyasının məziyyətlərini öyrənmədi, amerikalılar və avropalılar da Dəmir Pərdənin arxasında “qırmızı şeytanlar”ın deyil, sıravi insanların yaşadığını gördülər.

1957-ci ildə Moskvada keçirilən Dünya Gənclər və Tələbələr Festivalı ilk belə tədbir deyildi, ancaq birmənalı olaraq ən vacibi idi. Bu tədbir qapalı Sovet İttifaqı ilə dünyanı bir-birinə yaxınlaşdırdı.

Bir neçə solyönümlü beynəlxalq təşkilat tərəfindən təşkil olunun Gənclər və Tələbələrin festivalı əsasən Şərq Bloku ölkələrində 1947-dən bəri keçirilirdi. 10 il sonra VI festival Sovet paytaxtına gələndə isə, o, o günə qədərki ən böyük tədbir idi, festivalda 131 ölkədən 34,000 insan iştirak edirdi.

28 iyuldan 11 avqusta qədərki iki həftə ərzində Moskva saysız-hesabsız konsert və şoulara, filmlərə, incəsənət sərgilərinə, elmi və mədəni seminarlara, mühazirə və görüşlərə, intellektual müsabiqə və idman yarışlarına şahidlik etdi. Memarlardan tutmuş heyvan yemləyicilərinə qədər gənc mütəxəssislər təcrübələrini bölüşmək üçün bir araya gəldilər. Hətta Rusiyanın ən vacib monastrı, Moskvadan xeyli aralıdakı Müqəddəs Sergey Triniti monastrında gənc xristianların görüşü belə təşkil olunmuşdu.

“Sülh və Dostluq uğrunda” şüarıyla keçirilən festivalda təkcə Şərqi Avropa ölkələrinin və ya Sovetlərlə dost Afrika və Asiya dövlətlərinin gəncləri iştirak etmirdi. Moskvalılar həmçinin fransız kimyaçılarını, ingilis nəfəsli alətlər qrupunu, amerikalı caz ifaçılarını, belçikalı və ispan musiqiçiləri, fin, isveç və danimarkalı aktyorları və “kapitalist” dünyanın digər bir çox nümayəndələrini görmüşdülər.

Tanınmış caz ifaçısı Aleksey Kozlov 1997-də həmin günləri belə xatırlayırdı: “Bu gün yeni nəslə “əcnəbi” kəlməsinin o günlərdə nə mənaya gəldiyini izah etmək mümkünsüzdür. Əcnəbi olan hər şeyə nifrət aşılamaq məqsədi güdən əbədi propaqanda bu sözə qarşı Sovet vətəndaşlarında qorxu və heyranlığın qarışığı olan duyğular yaratmışdı. Sovet İttifaqı turist və ya biznesmenlər barədə heç nə bilmirdi; diplomat və jurnalistlər küçələrdə görünmürdülər. Buna görə də Moskva küçələrində minlərlə əcnəbi görəndə, onlarla danışa biləndə biz eyforiyaya qapılmışdıq”.

Həmin hissləri çox yaşı xatırlayıram – qardaşlıq, əcnəbi tələbələrlə, bütün dünyadan olan gənclərlər tanışlıq…”, – bir digər iştirakçı Oleq Kuznetsoz xatırlayırdı.

Bəzən moskvalılarla əcnəbilər arasındakı münasibətlər hədsiz çox yaxın olurdu. Festivaldan 9 ay sonra yeni səhnə ortaya çıxdı, müxtəlif irqlərdən olan saysız-hesabsız ilk nəsil meydana çıxdı və bu nəsil “festival uşaqları” adlandırılmağa başlanıldı. Növbəti belə dalğa 1980-cı il Moskva Olimpiya Oyunlarından sonra baş verəcəkdi.

Festival Sovet mədəniyyətinə, cəmiyyətinə və həyat tərzinə böyük təsir göstərdi. Sovet vətəndaşları ilk dəfə idman ayaqqabılarının (sneakers), badmintonun, cins və roknrolun nə olduğunu öyrəndilər. İdman ayaqqabıları və badminton Sovet İttifaqında yayğınlaşsa da, cins və roknrolun tarixçəsi daha narahat oldu. Bunlar qadağan olunmasa da, rəsmi qurumlar tərəfindən “kapitalist xəstəlik” hesab edilir, fəhlə və kəndli ölkəsində əlbəttə, xoş qarşılanmırdılar. Buna baxmayaraq, onlar kult məfhumlara çevrildilər, bu elə bir kult idi ki, hətta SSRİ-nin dağılmasından illər sonra belə gücünü itirməyəcəkdi.

Festivala həsr olunan saysız mahnılar arasında birisi – “Moskva Gecələri” – o qədər populyarlaşmışdı ki, hətta mahnı bu gün belə xaricdə çox güman, ən çox tanınan rus mahnısıdır. “Moskva Gecələri” ingilis, italyan, Çin və Yəhudi daxil olmaqla, bir çox dillərə tərcümə edilib.

Sovet TV şouları arasında ən populyarlarından biri olan KVN yumor müsabiqəsinin əsası da Gənclər Festivalından ilhamlanmaqla, 1957-ci ildə qoyulmuşdu. Hazırda hədsiz gəlirli kommersiya proyekti olan bu şou müasir Rusiyada mövcudluğunu davam etdirir.

Dünya Gənclər və Tələbələr Festivalı keçirmək ənənəsi Şərq Blokunun çöküşündən sonra da ölmədi. Hələ də belə festivallar dünyanın müxtəlif yerlərində keçirilir. Onlardan bəziləri irimiqyaslı tədbirlər olsa da, heç birisini rəqəmlərinin böyüklüyünə, siyasi və ictimai əhəmiyyətinə görə 1957-ci il festivalı ilə müqayisə oluna bilməzlər.

Bilge.az