“İlahi göz”ün arxasındakı sirr nədir?
İsmayıl Süleymanov

“İlahi göz”ün arxasındakı sirr nədir?

“İlahi göz” (“Tanrının hər şeyi görən gözü” olaraq da bilinir)  məşhur simvoldur. Bu simvol, tarix boyu həm dini, həm də sekulyar dairələr tərəfindən işlədilmiş və indi də bir çox yerlərdə və məqsədlər üçün istifadə edilməkdədir. Simvola bariz olaraq, 1 ABŞ dollarının arxa tərəfində rast gələ bilərik. Zaman-zaman  simvolun masonlarla, illuminati ilə bağlılığını deyənlər də tapılır.

Əsasən, “İlahi göz” üçbucaq içərisində, parlaq şüalar, buludlar arasında və ya hamısı birlikdə təsvir edilməkdədir. Simvolun bilinən ən qədim təsviri Renessans dövrünə aiddir. (rəssam Jacopo Pontormonun “Emmausda şam yeməyi” tablosu)

Bu simvolun ən qədim və ən məşhur nümunələrindən biri qədim Misirdə son dərəcə populyar olan “Horusun gözü”dür. Somvol, “bütün”, “vəhdət” anlamına gələn “Wadjet” adı ilə də bilinir. Qədim Misir mifologiyasına görə, Horus, əmisi Set ilə döyüşdə sol gözünü itirir, lakin sirli bir şəkildə Horusun anası və ya arvadı olaraq bilinən Hathor tərəfindən bərpa edilir. Beləliklə, Horusun gözü sağalmanın simvolu olaraq tanınır.

Digər bir əfsanəyə görə, Horus yeraltı dünyanı yönətməyə yardımçı olması üçün gözünü atası Osirisə verir. Osiris də gözü yeyir və həyata dönür. Beləliklə, simvol mifologiyada dirilişin və həyatın simvoluna çevrilir. Bu gün də göz muskalarda (boyundan asılan və nəzərə qarşı qoruyucu olduğuna inanılan aksessuar) öz əksini tapmaqdadır.

Qədim Misirdə Horusun gözü ilə yanaşı, Ranın gözü də vardı və o birindən fərqli olaraq, yıxıcı və əks bir təbiətə sahib idi. Ranın gözü aslan şəklində simvolizə edilirdi və insanlığın qətliamına başlamaq niyyətində idi.

Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, simvolun bilinən ilk nümunəsi Renessans dövrünə aiddir. Ümumiyyətlə, xristianlıqda İlahi gözə dini çalarlar əlavə edilib. Belə ki, bu, Tanrının hər şeyi görməsi və hər şeyə qadir olması kimi mənalandırılıb, üçbucaq isə üçlü tanrıya – Ata, Oğul və Müqəddəs Ruh elementinə uyğunlaşdırılıb.

Zaman-zaman simvol masonluğun ən məşhur simvollarından birinə çevrilir və Kainatın Ulu Memarı kimi tanımlanır. Bu mövzuda bir sıra konspirasiya nəzəriyyələri var ki, günümüzdə hələ də yayğındırlar. Bunlardan biri odur ki, guya ABŞ-ın qurucularının demək olar ki, əksəriyyəti mason olub. Bu simvol da Tanrının ABŞ-ı nəzərində saxladığı anlamını verir. Başqa bir versiyaya görə isə, guya biriləri ABŞ-ın xeyrinə olaraq, bütün dünyanı nəzər altında saxlayırlar.

ABŞ-ın Böyük Möhründəki İlahi göz təsvirinin (üçbucaq içərisində göz, günəş şüaları və yarımçıq piramida) ilk nümunəsi 1782-ci ildə – Çarlz Tomsonun qitə konqresi tərəfindən qəbul edilən “Açıqlamalar və açıqlama” adlı sənəddə təsdiq edildi. Sənəddə deyilirdi: “20 iyun 1782. Piramida gücü və zamanı ifadə edir. Üzərindəki Göz və şüar Amerikan davası lehinə bir mesajı bildirir. Altındakı tarix, (MDCCLXVII – 1776) “İstiqlaliyyət Bəyannaməsi”ndəndir. Altındakı kəlmələr (Annuit Coeptis – “Tapşırıq yerinə yetirilib” və “Novus Ordo Seclorum” – “Yeni Dünya Düzəni”) Yeni Amerikan dönəminin başlanğıcını ifadə edir…Bitməmiş piramidanın üzərindəki 13 pillə isə ABŞ-ın qurulmasında iştirak edən ingilis koloniyalarının sayını bildirir..” İlk təsvirin müəllifi Ceyms Trençard (“Columbian Magazine” jurnalı, 1786), ikinci təsvirin müəllifi isə Benson L.Lossinq (“Harper’s New Monthly Magazine” jurnalı, 1856) olub.