“Ekumenopolis 2060” projesi nədir, nəyi hədəfləy...
İsmayıl Süleymanov

“Ekumenopolis 2060” projesi nədir, nəyi hədəfləyir?

“Ekumenopolis” –  fövqəlbəşər və ya qlobal şəhər termini ötən əsrin 60-cı illərinin məhsuludur və özündə  Yerin və ya başqa bir planetin səthində davamlı məskunlaşma şəbəkəsini təşkil edən superaqlomerasiya və ya qlobal aqlomerasiyanı ehtiva edir.

Termini ilk dəfə 1968-ci ildə yunan memar, şəhər planlaşdırıcısı, Pakistanın paytaxtı İslamabad şəhərinin baş planının müəllifi Konstantinos Apostolou Doksiadis özünün “Ekumenopolis 2100-cü il” əsərində işlədib. Doksiadisə görə, planetimizin ərazisinin 34 milyon kv.km-i təbiətlə örtülü olmalıdır. Mexanikləşdirilmiş fabrik tipli aqrar zona 45% təşkil etməli, tək bir dünya şəhəri üçün isə 5% və ya 3 milyon kv.km ərazi nəzərdə tutulmalıdır.

Bu ideya qlobal şəhərin, dünya şəhərinin yaranmasını nəzərdə tutur və müasir qlobalizmin qayəsinə tam olaraq uyğundur. K.Doksiadis ilk dəfə olaraq, London, Paris, Reyn-Rur və Amsterdam arasındakı bölgəni Avropa Eperopolu kimi ön görürdü. 2008-ci ildə “Nylongkong” (Nyu-York – London – Honq Konq) eperopolu ideyası ortaya atıldı.

Bəs “Ekumenopolis 2060” projesi nədir, nədən bəhs edir? Qısaca onu demək olar ki, əsas qayəsi nəzəriyyənin məğzindən doğaraq “gələcəyin şəhəri”nin yaradılmasına dayanır. Amma burada ən önəmli nəsnə, projenin haranı əhatə etməsi və ideyanın arxasında dayanan məqsəddir. Bu məsələni araşdırarkən təbii olaraq, komploların içərisinə düşürsən. Ola bilər ki, bunların hansındasa həqiqət payı var, amma bu, təbii ki, zaman məsələsidir. Bu proje Konstantinos və Emma Doksiadis Vəqfi tərəfindən “Gələcəyin şəhəri” adı altında hazırlanıb.

Türkiyə gündəmində bu məsələnin yanında ilk növbədə “Kanal İstanbul” projesi gəlir. Bəzi iddialara görə, kanalın yaradılmasında əsas məqsəd, guya XIV əsrdə tamplierlərin Fransadan on gəmi dolu qızılı qaçıraraq burda basdırmasıdır.

Bir digər, eyni zamanda daha həyəcanverici versiya yunan mediasında tirajlanan və Türkiyədə gündəm yaradan bir xəritənin mövcudluğudur. Xəritəyə görə, Trakya (Frakiya) tamamilə Yunanıstanın tərkib hissəsi kimi göstərilməklə yanaşı, Türkiyənin sərhəddi İstanbul boğazınadək daralır. İstanbul kanalı ilə Bosfor boğazı arasındakı hissə (İstanbul şəhəri) isə ada şəklində ayrıca bir şəhər-dövlət kimi meydana çıxır və bu ərazinin üzərində “Ekumenopolis” adı yazılmaqla xaç işarəsi sancılır. Maraqlısı da odur ki, bu ərazi Rum patrikliyinin idarəçiliyi altında göstərilir. Eynilə Yunanıstanda yarı-muxtar ərazi olan Aynaroz kimi. Fərq isə odur ki, Aynaroz yarımada, Ekumenopolis isə adadır. Ekumenopolisin etnik tərkibi və məskunlaşma səviyyəsi tam göstərilməsə də, hədəf  ili aydın göstərilir – 2060.

Ümumiyyətlə, Kanal İstanbulun bir ABŞ projesi olması haqda müxtəlif iddialar səsləndirilir. Türkiyənin ən tanınmış araşdırmaçılarından, konspiroloqlarından biri olmuş mərhum Aytunç Altındal bir neçə il öncə müsahibələrindən birində qeyd etmişdi ki, ABŞ israrla “Montrö müqaviləsi”nin ləğvinə çalışır. Məqsəd isə öz hərbi gəmilərini Qara dənizə yerləşdirməkdir. Ola bilsin ki, bu versiyanı dəstəkləyənlərin fikirlərinə hardasa qatılmaq olar, o anlamda ki, Kanal İstanbulun icrası Türkiyənin ərazi bütövlüyünə haçansa təhlükə yarada bilər.

Son dönəmlərdə türk mediasında dolaşan iddialardan biri də odur ki, guya son Bizans xanədanlığı olan Paleoloqlar xanədanlığı Vatikan tərəfindən rəsmi şəkildə tanınıb və Bizans taxt-tacının varisləri elan edilib. Bu ailənin başçısı 80 yaşlı Enriko Viqo Milan doğumludur və peşəcə bərbər olub. O, “Bizansı Yaşatma və Gözəlləşdirmə Dərnəyi” vasitəsilə ianələr toplayaraq, çeşidli toplantılar və ziyafətlər düzənləyərək, müxtəlif sahələrdən olan tanınmış insanlara “cəngavər” titulları verirmiş. Papa tərəfindən rəsmən tanındıqdan sonra III Henri de Viqo Aleramiko Paleoloqo Konstantin adını alıb. Maraqlısı odur ki, papanın ardınca bu sülalə 17 dövlət tərəfindən Bizans taxt-tacının varisi kimi tanınıb. Guya Ekumenopolisin gələcək idarəçiliyi də bu ailənin rəhbərlik etdiyi şirkətlərə veriləcək.

Daha bir məsələ də odur ki, Yunanıstanda bir qrup araşdırmaçı tərəfindən “Tabula”, “Byzantium 1200” adlı  portallar  yaradılıb və bu portallarda Konstantinopolun 3D görüntüsü bərpa edilib və hamısı qədim adları ilə adlandırılıb. Əsas məqsədləri tarixi Konstantinopolu tarixin səhnəsində yenidən dirçəltmək, bərpa etməkdir.

Bütün bu hissələri birləşdirdikdə ortaya belə bir rəsm çıxır: Qərb-xristian dünyası heç zaman Konstantinopolun itirilməsi ilə barışmadı və daim onun “geri qaytarılması” uğrunda çalışdı və çalışmaqdadır. Necə olacağını tarix göstərəcək və əgər qarşı önləmə alınmazsa, 2050-ci illərə doğru Türkiyə üçün problemlər yarana bilər.

İsmayıl Süleymanov