Bu gün də mövcud olan 5 ən qədim döyüş sənəti
SportİSM

Bu gün də mövcud olan 5 ən qədim döyüş sənəti

Paylaşmaq

 Filmlərdə, televiziya şou proqramlarında və cizgi filmlərində biz tez-tez döyüş növlərinin əks olunduğu səhnələrə rast gəlirik. Lakin çoxlarımız bu döyüş növlərinin tarixi barədə çox az məlumatlıyıq. Bu döyüş növlərinin bəziləri çox qədimlərə gedib çıxır. Biz hazırda da mövcudiyyətini sürdürən, lakin kökləri min illər öncələrə gedib çıxan döyüş növlərindən bəziləri haqda danışacağıq…

5: Pankration

“Pankration” sözü yunanca πᾶν ( pan) –  “bütün, hamı” və κράτος ( kratos) – “güc, qüvvə” sözlərindən gəlməklə, “bütün güc” mənasını verir. Bu sözün tarixi haqda danışarkən, onun əfsanəvi yunan qəhrəmanı Herakl (Hercules) ilə assosiasiya etməliyik. Pankrationla yunanlar eramızdan əvvəl 648-ci ildə keçirilən Olimpiya Oyunlarında tanış olub. Bəzi tarixçiləri onu “müharibə texnikası” adlandırır və Spartalıların, Makedoniyalı İsgəndərin qoşunlarında əsas döyüş növü kimi xarakterizə edir.

 

The Pancrastinae. A Roman statue portraying the pancratium, which was an event showcased at the Colosseum. Roman copy of a lost Greek original, circa 3rd Century BC. (Sailko/CC BY SA 3.0)

Maykl Polyakovun (Michael Poliakoff) “Yunan döyüş idman növlərinin terminologiyası” (Studies in the Terminology of Greek Combat Sport) kitabında deyilir ki, pankration, güləş ilə boksun qarışığıdır və burada ayaq zərbələrinə, boğucu fəndlərə icazə verilir. Bu gün pankration Olimpiya Oyunlarının proqramına salınmasa da, Qarışıq döyüş növləri (MMA) adı ilə dünya və Avropa çempionatları keçirilir.

4. Şuai Ciao (Shuai Jiao)

Eramızdan əvvəl 2697-ci ilə aid Çin mənbəsi əsgərlərin “Kung-Fu”nun hərbi versiyası olaraq, Şuai Ciao-nun adını yad edir. Bu adın mənası “buynuzlaşmaq” deməkdir.

 

Etching of a Shuai jiao wrestling match during the Tang Dynasty. (Public Domain)

3. Malla-yudda

Malla-yudda e.ə. 3000-ci illərdə Cənubi Asiyada (indiki Hindistan, Pakistan, Banqladeş, Şri Lanka və Nepalda) yayılmışdı. Sanskritcə bu ad “güləş döyüşü” mənasını verir. Bu döyüş haqda ilk olaraq, e.ə. V əsrdə məşhur “Mahabarata” dastanında söz açılır.

The ancient Jarasandha's Akhara (wrestling arena) mentioned in the Mahabharata epic is located at Rajgir in Bihar, India. (LRBurdak/CC BY SA 3.0)

Klassik Malla-yudda 4 növə (hər biri himayədar Hind allahlarının adı ilə adlandırılıb) bölünür: Jambuvanti,  Hanumanti, Jarasandhi, Bhimaseni…

2. Boks 

Yumruq döyüşü haqda məlumatlara ilk öncə Şumerlərdə rast gəlinib və təxminən 3 min ildən çox yaşı var. E.ə. 1350-ci ildə Misirdə (Thebes) ilk dəfə olaraq, yalın əllə döyüşən boksçular təsvir olunub. E.ə.1500-cü illərdə isə Kritdə ilk dəfə olaraq, əlcəklə döyüşən boksçular təsvirinə rast gəlinir. İlk dəfə olaraq, e.ə.688-ci ildə keçirilən XXIII Olimpiya Oyunlarında boksun ilk qaydaları müəyyənləşdirilib.

Painting of Minoan youths boxing from an Akrotiri fresco circa 1650 BC; the earliest documented use of boxing gloves. (Public Domain)

1. Güləş /Qrepplinq 

Güləş eramızdan əvvəl 2000-ci illərdə Qədim Misirdə meydana gəlib.

Ancient Egyptian depiction of two wrestlers, circa 2000 BC. (Public Domain)

Qədim Yunanıstanda güləş əsgərlərə döyüş sənəti kimi öyrədilirdi. E.ə. 704-cü ildə keçirilən XVIII Olimpiya Oyunlarının proqramına salınıb.

Ancient Origins