Azərbaycan futbolunun müxtəsər tarixi
SportİSM

Azərbaycan futbolunun müxtəsər tarixi

Paylaşmaq

XX əsrin əvvəllərindən etibarən Bakıda futbol böyük populyarlıq qazanmağa başladı. İlk futbol klubları 1905-ci ildən yaranmağa başladı. Onlar Bakı neft sənayesindəki iri şirkətləri təmsil edirdilər. Düzdür, tarixi ədalət naminə demək lazımdır ki, hələ Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”sində futbol oyununu xatırladan oyundan bəhs olunurdu.

1911-ci ildə Bakıda ilk futbol çempionatı keçirildi. Yarışın qalibi ingilis neft şirkətinin komandası (“Britaniya Klubu”) oldu. 1912-ci ildə “Bakı” ilk beynəlxalq oyununu keçirdi. Matç Tbilisidə “Sokol” komandasına qarşı baş tutdu və 4-2 hesabı ilə bakılıların xeyrinə başa çatdı.

1929-cu ildə Azərbaycan yığma komandası ilk yoldaşlıq görüşünü keçirdi. Komandamız Tehranda İran millisinə qarşı üç matç keçirdi və hər üç matçda böyük hesabla qalib gəldi – 4:0, 4:1 və 11:0.

1914-cü ildə Azərbaycanda Futbol ittifaqı təsis olundu. Bu qurumun futbol üzrə şəhər birinciliklərini və digər yarışları təşkil etmək və keçirmək hüququ vardı. Bu ildən başlayaraq, digər idman növləri üzrə də təşkilatlar yarandı.

Lakin ölkədə futbolun inkişafı sovet dövrünə təsadüf edir. “Neftçi” 1966-ı ildə SSRİ çempionatında üçüncü yeri tutmaqla, tarixə adını qızıl hərflərlə yazdırmağı bacarmışdı. Həmin il iki oyunçumuz SSRİ yığmasının heyətində İngiltərədə keçirilən dünya çempionatında forma geymək hüququ qazanmışdı. Onlardan biri Anatoli Banişevski idi. O, bu mundialda qol vurmağı da bacarmışdı. Çempionatda SSRİ dördüncü yeri tutaraq, bürünc medala sahib olmuşdu.

İlk SSRİ yığmasında “Neftçi”nin 8 oyunçusu təmsil olunurdu. Onlar yığmada 76 oyun keçirmiş və 26 qol vurmuşdular.

Azərbaycan futbolunu dünyada tanıdan ən məşhur şəxslər arasında başqa millətlərin nümayəndələri də vardı:  hakimlər Tofiq Bəhramov və Eldar Əzimzadə, məşqçi Əhməd Ələsgərov, qapıçılar: Sergey Kramarenko, Aleksandr Jidkov, oyunçular: Anatoli Banişevski, Ələkbər Məmmədov, Yuri Kuznetsov, Kazbek Tuayev, İsgəndər Cavadov, Maşallah Əhmədov, Valeri Pançik (SSRİ Olimpiya yığmasının kapitanı), İqor Ponamaryov (Seul Olimpiya oyunlarının qızıl medalçısı), Nazim Süleymanov, Vəli Qasımov, Qurban Qurbanov və s…

Bu məqamda əsas diqqəti azərbaycanlı hakimlərə ayırmaq lazımdır. Tofiq Bəhramov sovet hakimləri arasında Nikolay Latışevdən sonra dünya çempionatlarında hakimlik edən ikinci şəxs idi. Onun ən böyük uğuru 1966-cı il dünya çempionatının final qarşılaşmasını idarə etməsi və verdiyi kritik qərar oldu.

O, həmçinin Avrokubokların final görüşünü idarə edən ilk sovet hakimi idi. 1972-ci ildə o, Qitələrarası kubokda Argentina “İndependentye”si  ilə Hollandiya “Ayaks”ı arasında keçirilən matçı idarə edib.

Digər məşhur hakimimiz Eldar Əzimzadə 1980-ci il Olimpiya Oyunlarının final matçını idarə edib. Ələkbər Məmmədov – dörd dəfə SSRİ çempionu adını qazanmış yeganə azərbaycanlı futbolçudur. Onun ən böyük uğuru, 1955-ci ildə İtaliyada “Milan”ın qapısına 4 qol vurmasıdır.

SSRİ-nin dağılmasından sonra müstəqil Azərbaycanda 1992-ci ildə Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası (AFFA) yaradıldı, 1994-cü ildə UEFA və FİFA-ya qəbul edildi. Bundan sonra Azərbaycan yığma səviyyəsində 1996-cı il Avropa çempionatının seçmə yarışlarına qatıldı.

İlk milli çempionat 1992-ci ildə təşkil olundu. 26 komandanın iştirak etdiyi çempionatda “Neftçi” çempion oldu.  “Qarabağ” 2:1 “İnşaatçı” (Sabirabad) matçında hesabı açan Mehman Alışanov ölkə çempionatları tarixində ilk qolun müəllifi kimi adını həkk etdirdi.  Bundan əlavə, ilk və son dəfə ölkə çempionatında bu qədər komanda mübarizə apardı. Çempionatın bombardiri 39 qolla Sumqayıt “Xəzər”inin oyunçusu Nazim Əliyev oldu. 

Azerhistory